ايران و نؤوه پروبلئمی

بری باشدان قئيد ائتمک لازيمدير کی، بو يازی نين مقصدی مسئله يه حقوقی موستوی دن یاناشماقدير. ايران و اونون نؤوه پروبلئمی قانون چرچيوه سينده آناليز ائتمک اوچون بيرينجی مرحله ده مسئله يه بين الخالق حقوق پرينسيپلری اساسيندا ياناشيلماليدير. عينی حالدا بو مسئله ايران دؤولتی نين کئچميش 60-50 ايل عرضينده اؤلکه نين خاريجی سياستينده اساس پروبلئملردن اولدوغونو نظردن کئچيرمکدير. مسئله نين مُرکب- لييی اوندان عباردتدير کی، بو و بونا اوخشار پروبلئملرين علمی و حقوقی آراشديرمالاری موختليف تدقيقاتچی و اجماچيلار طرفيندن واحيد نتيجه الده ائديلمه ميشدير. بونوندا ائله اؤزونه مخصوص سببلری وار.

مسئله يه آيدينليق گتيرمک اوچون ن.پ.ت کنوانسياسينا (نؤوه سيلاحلاری نين ياييلماسی و استحصالينا قاداغا کنوانسياسی) نظر سالاق.

ايرانين نؤوه پروبلئمی حال حاضيردا بين الخالق مناسيبتلرين ان اؤنملی پروبلئملريندن ساييلير. بئله کی، آمئريکا، اينگيلتره، فرانسا، روسيا و آلمان کيمی بؤيوک دؤولتلرين خاريجی سياستلری نين اساس گونده ليينی تشکيل ائدير.

بو مسئله نين کؤکو 1968-جی ايله قاييدير. همين ايله قدر نؤوه تکنولوگياسينی الده ائتميش غرب دؤولتلری نين تشبوثو ايله ن.پ.ت کنوانسياسی ايمضالانميش دير. نهايت، آدی چکيلن بين الخالق موقاويله اوزون موباحيثه لردن سونرا بير چوخ دؤولتلرين پارلامئنتلری طرفيندن تصديق ائديلميشدير. قئيد ائتمک لازيمدير کی، واختی ايله، ن.پ.ت کنوائنسياسينا ترددود و تنقيدله ياناشان دؤولتلردن بيری هينديستان اؤلکه سی اولموشدور.

بو گون هينديستان دؤولتی نؤوه سيلاحی الده ائتميش دؤولتلردن دير. هينديستان و اؤچونجو دونيانين بير سيرا ديگر اؤلکه لری نين همين کنوائنسيايا قارشی چيخمالاری اوندان اؤترودور کی، غرب اؤلکه لری، آرتيق، نؤوه تئکنولوگياسی و سيلاحينا چاتديقلارينا گؤره، ديگر اؤلکه لرين بو تئکنولوگيايا چاتماسی نين قارشيسينی آلماق اوچون ن.پ.ت کنوانسياسينی اورتايا چکيبلر.

غرب اؤلکه لری نين چوخلو جهدلرينه باخماياراق، هينديستان دؤولتی ن.پ.ت موقاويله سينه قول چکمير و سونرالار پاکيستان دؤولتی ده همين موقاويله يه قول چکمکدن ايمتيناع ائتدی. هر ايکی اؤلکه (هينديستان و پاکيستان) بو گون نؤوه اؤلکه لری سيراسيندا ديرلار.

ن.پ.ت کنوانسياسی نين اساس مقصدلری آشاغيداکيلاردان عيبارت دير:

1- نؤوه سيلاحی نين يايلماغا قارشيسی نی آلماق،

2- نؤوه سيلاحلاری نين محو ائديلمه سی، (بو موقاويله يه گؤره نؤوه سيلاحينا ييه لنميش اؤلکه لر عؤهده ليک گؤتورموشلر کی، حداقل 25 ايل عرضينده مؤوجؤد اولان بوتون نؤوه سيلاحلارينی محو ائتسينلر)

3- نؤوه انرژی سيندن صلح مقصديله استفاده ائتمک.

مسئله يه داها آيدينليق گتيرمک اوچون ن.پ.ت کونونسياسی نين 3-جو و 4-جو ماده لرينی نظردن کئچيرک.

ن.پ.ت –نين 3-جو ماده سينه اساساَ بوتون عضو اؤلکه لر بين الخالق نؤوه انرژيسی آگئنتليی ايله ايکی طرفلی موقاويله باغلاماليديرلار. بين الخالق نؤوه انرژيسی آگئنتليی ن.پ.ت کنوانسياسينا عضو اولان اؤلکه- لرين عؤهده ليکلرينه نظارت مقصديله يارانميشدير. ن.پ.ت عضولری نين بين الخالق نؤوه انرژيسی آگئنتليی ايله ايکی طرفلی سازيشلر، موحافيظه موقاويله سی (Agreement Safeguard) آدلانير.

4-جو ماده ايسه: نؤوه انرژی سيندن صلح مقصديله استفاده، ن.پ.ت عضولری نين آيريلماز حقوقو ساييلير. همين ماده نين ايکينجی بندينده يازيلير کی، ن.پ.ت-يه عضو اولان بوتون اؤلکه لر علمی-تکنيکی، ماده لر و تجهيزات موباديله سينده هر طرفلی حقوقا ماليکديرلر. همين بنده اساسا نؤوه تکنولوگياسينی الده ائتميش اؤلکه لر، ديگر دؤولتلره ده بو تکنولوگيادان يارارلانماغا يارديم ائتمه لی ديرلر. اوچونجو دونيا اؤلکه- لرينه داها الوئريشلی شرايطله يارديم اولونماليدير. قئيد ائتمک لازيمدير کی، اوچونجو دونيا اؤلکه لری نين بعضيلری بئله فيکيلرشيرلر کی، نووه تئکنولوگياسينی الده ائتميش غرب اؤلکه لری حقوقی و تکنولوگيا باخيمدان اونلارا لازيمی يارديمی ائتمه ييبلر.

معاصير زاماندا ب.م.ت-نين 192 اؤلکه سيندن 189 دؤولتی بو کنوانسيانين عضوو دورلر. چوخ نادير بين الخالق موقاويله تاپيلار کی، بو قدر عضوو اولسون.

ايرانين نؤوه پروقرامينا اؤتری بير باخيش

ايرانين ميللی مجليسی 1970-جی ايلده ن.پ.ت کنوانسياسينی تصويب ائدير و آز کئچمه دن اؤزونون نؤوه انرژيسی اوزره قورومونو يارادير. ايلک ايرانلی موتخصصلری ایشه جلب ائديب و بير سيرا طلبه لری بو ساحه ده تحصيل آلماق اوچون باشقا اؤلکه لره گؤندريرلر.

پهلوی رژيمی دؤورونده ايران همين تشکيلات اوزره اساسلی بير قورولوش ياراتماغا موفق اولور. لاکين، سونرالار بو لايحه نی گئنيشلنديرمک اوچون لازيمی ايمکان يارانمير. ايرانين ايلک نؤوه رئاکتورو بوشئهر لايحه سی، آلمانيايا تاپشيريلير. فرانسا دا باشقا بير لايحه نی اؤز عؤهده سينه گؤتورور. واختيکن آمئريکا دا بو ساحه ده ايرانی داها آرتيق اينوستيسيا قويماغا ماراقلانديريردی و او نلار دوشونوردولر کی، 2000-جی ايلده ايران 22000 مقاوات نؤوه انرژيسی استحصال ائتمه ليدير. عموميتله ايرانين نؤوه پروقرامی اوزره دونيانين بير چوخ اؤلکه لری ماراقلاری اولموشدور، آلمانيا، فرانسا، ياپونيا، چين و روسيا ، او جومله دندیر...

1974-جو ايلده هينديستان اؤزونون ايلک نووه سيلاحينی يوخلاديقدان سونرا، غرب اؤلکه لری باشا دوشدولر کی، 1970-جی ايلده قبول ائديلميش ن.پ.ت کنوانسياسيندا معين سهولره يول وئريلبلر. هينديستان پروبلئمی گؤستردی کی، بير سيرا اؤلکه لر نؤوه پروقراملاری نين معين حقيقتلرينی گيزله تميشلر. عينی حالدا نؤوه انرژيسی اوزره قورومون يوخلاما سيستمينده کی قصورلاری دا اوزه چيخدی. بئله ليکله نؤوه سيلاحينی الده ائتميش دؤولتلر تشويشه دوشوب و 1976-جی ايلده اؤز آرالاريندا يازيلمايان (گيزلی) بير سازيشی قبول ائتديلر. يازيلمايان سازيشه گؤره نؤوه تئکنولوگياسينی الده ائتميش اؤلکه لر ن.پ.ت کنوانسياسی نين 4-جو ماده سی نين ايجراسيندان بويون قاچيرماغا باشلاديلار. بو تاريخدن سونرا ايران و اونون دورومونا اوخشار اولان اؤلکه لر ن.پ.ت-نين 4-جو ماده سيندن يارارلانا بيلمه ييب و نووه تئکنولوگياسينی الده ائتمک، فاکتيکی اولاراق، بو اؤلکه لر اوچون ايمکانسيز اولدو. ايران و اوچونجو دونيانين بير سيرا اؤلکه لری مجبوريت قارشيسيندا قالاراق اؤزلری نين ياريمچيق قالميش نؤوه پروقراملارينی تکميللشديرمک اوچون قارا بازارا اوز توتدولار. بئله آغير دوروم 1990-جی ايله قدر داوام ائدير و همين ايلده عراقين کويته تجاووزو، آمئریکا و موتفيقلری نين عراقا هجومو بو مسئله نی داها دا مورکبلشديردی. 1981-جی ايلده عراقين نؤوه بازالاری ايسرائيل طرفيندن بومبالاندی. بوندان سونرا عراق يئنه ده نؤوه انرژيسی اوزره آگنتليين نظارتيدن کنار بو ساحه ده چوخ انکيشاف ائتميش پروقرامي الده ائدير. بير طرفدن بو و ديگر طرفدن نؤوه انرژيسی اوزره قورومون خبری اولمادان جنوبی آفريکانين انکشاف ائتميش نؤوه تکنولوگياسينا ال تاپماسی و بو اؤلکه نين کؤنوللو صورتده بو پروقرامين حربی حيصه سيندن ال چکمه سی نؤوه سيلاحينا ييه لنن غرب اؤلکه لرينی دهشته گتيرير و عينی حالدا نؤوه انرژيسی اوزره قورومون يوخلاما سيستمينده کی چاتيشمامازليقلاری اوزه چيخارير.

باش وئرميش حاديثه لر و بوتون دونيانی تعجبلندیرن بو خبرلر اوست اوسته غرب اؤلکه لرينی تشويشه سالير. بو زامان آپاريلان آراشديرمالار اونو گؤسترير کی، برزيل، تايلاند، جنوبی و شيمالی کوره اؤلکه لری- نين ده نؤوه تکنولوگياسيندان حربی مقصدلری نين مؤوجود اولدوغو اورتايا چيخير.

بوندان سونرا غرب اؤلکه لری درحال ن.پ.ت کنوانسياسينی موذاکيره يه قويوب و نامحدود فورمادا موقاويله نين واختينی اوزاديرلار.

کنوانسيانين چاتيشمايان جهتلرينی ارادان قالديرماق اوچون 1996-جی ايلده ن.پ.ت-يه علاوه پروتوکول آرتيريرلار و 1997-جی ايلده علاوه پروتوکول ايجرايا قويولور. مقصد اوندان عيبارت ايدی کی، نؤوه انرژيسی اوزره قورومون يوخلاما فورمالاری گئنيش صورتده آسانلاشديريلسين. بئله کی، اوللر نؤوه انرژيسی اوزره قوروم هانسيسا اؤلکه نين نؤوه تاسيساتيندا يوخلاما آپارماق اوچون قاباقجادان خبردارليق ائديب اؤلکه مسئوللری نين راضيليغيندان سونرا همين اؤلکه يه داخيل اولا بيلرديلر. بئله حالدا همين اؤلکه لر حربی فعاليتلرينی گيزله ده بيليرديلر.

بو پروبلئمی آرادان قالديرماق اوچون آگئنتليک قرارا گلير کی، آگئنتليک ايسته دييی اؤلکه نين هانسيسا تاسيساتيندا و يا مرکزينده ايسته نيلن واخت يوخلاما آپارا بيلر و هئچ بير اؤلکه بونا اعتراض ائده بيلمز و نظرده توتولان اؤلکه ان آزی 24 ساعات عرضينده آگئنتليک عضولری نين ويزا پروبلئمينی اؤلکه سرحدلرينده حل ائتمه ليدير. ن.پ.ت کنوانسياسی نين 70 عضو اؤلکه سی بو گونه قدر کونوئنسيانين علاوه پروتوکولونا عضو اولوبلار. روسلار و آمئريکاليلار چوخ اصرار ائديلر کی، ايران دا علاوه پروتوکولا عضو اولسون، باخماياراق کی اؤزلری همين پروتوکولا عضو اولماييبلار.

ايرانين نؤوه پروبلئمی 11 سئنتيابر حاديثه لريندن سونرا باشلاميشدير. جورج بوشون ايرانی، عراقی و شيمالی کوره نی شر اوچ بوجاغی آدلانديرماسی، تروريسم له موباريزه پلانی، خالق موجاهيدلری تشکيلاتی- نين ايرانين نؤوه پروقراملاری حاققيندا آمئريکايا وئرديکلری گئنيش معلوماتلار ايران نؤوه پروبلئمينی داها دا درينلشديردی. لاکين بونلارا باخماياراق 1990-جی ايلده آژانسين وئرديی راپورتا اساسا ايرانين نؤوه فعاليتی مؤوجود قانونلار چرچيوه سينده اولدوغو بير داها اعلان ائديلير. 2002-جی ايلده آژانسين يوخلامالاری ايراندا گئنيش وسعت آلير. نهايت 2003-جو ايلده ايرانين نووه مسئله سی آژانسین حاکيملر شوراسی نين نظارتی آلتينا گئچير. بو سياست 2005-جی ايلين فئورال آيينا قدر داوام ائدير.

ايران نؤوه پروبلئمی ن.پ.ت کنوانسياسی نين بعضی عؤهده ليکلری نين يئرينه يئتيريلممکله بيتمير، بو اؤلکه نين، 1979-جو ايل انقلابيندان سونرا، آمئريکا ايله دوشمنچيليک سياستينی داوام ائتديرمه سی پروبلئمه داها تاثيرلیدير.

جورج بوشون ايکينجی دفعه پرزيدنت سئچيلمه سی ايله علاقه لی اولاراق، ايران 2004-جو ايلين نويابر آييندا پاريسده آلمانيا، فرانسا و اينگيلتره آراسيندا قبول ائديلميش موقاويله يه مجبوريت قارشيسيندا قول چکير. ايران چالیشیردی کی، اونون نؤوه ايشی بيرلشميش ميللتلر تشکيلاتی نين تهلوکه سيزليک شوراسينا گوندريلمه سين. همين موقاويله يه اساسا آشاغيداکی مسئله لر موذاکيره اولونوردو:

1- ايران طرفيندن اورانين زنگينلشديريلمه سی مسئله سی،

2- ايرانين تهلوکه سيزليی حربی هجوم عرفه سينده،

3- ايران ايله ديگر اؤلکه لرين اقتصادی علاقه لری نين تنظيم لنمه سی،

4- بين الخالق تيجارت تشکيلاتينا ايرانين عضولوک مسئله لری،

5- ايرانين داخيلی تهلوکه سيزليک مسئله سی.

ايرانين ديپلوماتيک مانئورلرينی و آوروپا ايله آپارديغی دانيشيقلارينی آمئريکانين هجومونون قارشيسی- نين آلينماسيندا معين قدر اوغورلو حساب ائتمک اولسا دا، سونراکی دانيشيقلار گؤستردی کی، ايران اورانين زنگينلشديرمه سينی قطعياً دايانديرماق ايسته مير. دانيشيقلارين بو فوماتدا آپاريلماسی و موقتی مانئورلر ايرانين خاريجی سياستی نين آردجيلليغينی داها آرتيق شوبهه آلتينا ساليردی.

آوروپا اؤلکه لری نين پاريس موقاويله سيندن مقصدی نه دن عيبارت ايدی؟

آمئريکانين عراقا هجومو اونو گؤستردی کی، آمئريکاليلار ب.م.ت-نين تهلوکه سيزليک شوراسيندا بؤيوک نفوذا ماليک دير. آمئريکا بين الخالق حقوق نورمالارينی، ديگر سياسی مولاحيظه لری و آوروپانين ايستکلرينی (اينگيلتره استثناء اولماقلا) نظره آلمادان عراقا هجوم ائتدی. آوروپا اوندان احتياط ائديردی کی، ايران پروبلئمينده ده عراق پروبلئمینده اولدوغو کیمی کناردا قالسين. اودور کی، 2005-جی ايلين آپرئل آييندا آوروپا بيرليی نین اوچ اؤلکه سی نين خاريجی ايشلر ناظيرليی طرفيندن گيزلی بير مکتوب ايرانا گؤندريلير.

مقصد اوندان عبارت ايدی کی، بو ساحه ده ايرانلا دانيشيقلار داها آرتيق گئنيشلنديريلسين. مکتوبون مضمونو ايرانی راضی سالماديغينا گؤره نئچه آيدان سونرا مکتوبون مضمونو ايرانين شرق قزئتينده ايفشائ ائديلدی.

احمدی نژادين پرزيدنت سئچيلمه سی و اونون حديندن آرتيق کسکين چيخيشلاری ايران – آمئريکا موناسيبتلرينی داها آرتيق گئرگينلشديردی. 2005-جی ايلين سئنتيابر آييندا بين الخالق نؤوه انرژيسی اوزره اگئنتليی نين حاکيملر شوراسی ايران عليهينه يئنه قطعنامه چيخارديلار. ايران آچيقجاسينا ن.پ.ت کنوانسياسی- نين پوزولماسيندا ايتتهام اولوندو. همين قطعنامه يه اساسا آشاغيداکی ايستکلر ايراندان طلب اولونوردو.

1- ايران ن.پ.ت و علاوه پروتوکوللاردان دا آرتيق آگئنتليکله امکداشليق ائتسين.

2- اورانين زنگينلشديريلمه سی اوزون مدته دايانديريلسين.

3- ايران آغير سو تاسيساتی نين تيکيلمه سينی نظردن کئچيرسين.

4- ايران درحال ن.پ.ت-نين علاوه پروتوکولونو ميللی مجسليسينده تصویب اتسین و يوباتمادان ايجراسينا باشلاسين (ايران بو پروتوکولو 2003-جو ايلده امضاء ائديب، لاکين ميللی مجسليسينده تصویب ائتمه ميشدير).

ايران محمد خاتمی نين پرزيدنتليی دؤورونده دفعه لرله اگئنتليکله موناسيبتلرينده ايران طرفيندن اوز وئرميش قصورلارا اعتراف ائتميشدير. ايران نؤوه آگئنتليی ايله بئله موناسيبتلری اؤز طرفيندن ساده جه اولاراق قصور آدلانديرميشدير. لاکين نووه انرژيسی اوزره آگئنتليک بونلاری قصور يوخ قانون پوزونتوسو آدلانديرميشدير. بو اؤزلويونده آغير حقوقی مسئوليت داشيماقدير. بوتون بو فاکتلارا و اعترافلارا باخماياراق، احمدی نژاد پرزيدنت سئچيلندن سونرا اؤزونون هئچ بير حقوق و ديپلوماتيک نورمالارا سيغمايان چيخيشلاری ايله دفعه لرله قئيد ائتميشدير کی، ايران نووه فعالييتينده هئچ بير قصورا و يا حقوق پوزونتوسونا يول وئرمه ميشدير، اونون بو ساحه ده کی فعاليتی بوتؤولوکده ن.پ.ت چرچيوه سينده اولموشدور.

نه اوچون غرب ايرانا اينامسيزدير؟

ايران اسلام جمهوریتی سياسی- حاکميتی دؤورونده آپارديغی قئيری ساغلام خاريجی سياستی نتيجه سينده اؤزونون موثبت ايميجينه اولدوقجا خلل گتيرميشدير. لاکين نووه تکنولوگياسی نين انکيشافی پروبلئمينده مسئله داها مورکب دير. اينماسيزليغين اساس سببی اوندان عيبارتدير کی، اگر ايرانين نووه فعاليتی بتوولوکده صلح مقصدی داشييرسا، اوندا آغير سو تاسيساتی نين يارديلماسی و پلوتونيومون استحصاليندان مقصد نه دير؟ ائله اساس اينامسيزليق دا بورادان باشلاميشدير.

اوزون ايللردن بری دير کی، غرب ايرانی بين الخالق حقوق نورمالاری نين موختليف پرينسيپرينه حؤرمتسيزليکده، اينسان حقوقلاری ايله ياناشی ايرانداکی ميللتلر حقوقلاری نين پروزولماسيندا، بين الخالق تروريزمين دستکلمه سينه اوخشار آغير اتهاملارلا گوناهلانديريلدی.

ايران پرزيدنتی احمدی نژادين بين الخالق موناسيبتلری گرگينلشديرن چيخيشلاری، هئچ بيردموکراتیک نورمالارا سیغمایان فیکیرلری و سیاسی-اقتصادی پروقراملاری  ئولکه نین داخیلینده آغیر بحرانلار یاراتمیش و عین حالدا ایرانین اتم مسئله سی ب.م.ت-نین تهلوکسیزلیک شوراسینا چیخاریلماسیندا  غربه و کنکرت اولاراق آمریکا دولتینه ألوه ریشلی شرایط یاراتمیشدیر.

  ایرانین اتم پروبلئمی تهلوکسیزلیک شوراسیندا و 1737-جی  نمره لی قعطنامه

2006/12/23-ده ب.م.ت-نین تهلوکسیزلیک شوراسی طرفیندن قبول إدیلمیش 1737-جی نمره لی قعطنامه بو گونه قده ر ایرانا ورولان إتهاملاری رسمیلشدیره ن قانونی بین الخالق رسمی سنددیر. بو قعطنامه ایله ایران پرونده سی ب.م.ت-نین نیظامنامه سینین 7-جی فصلینه أساساَ بین الخاق صولحو و تهلوکسیزلیی

 هده لمه کیمی قبول اولونور.

ب.م.ت-نین نیظامنامه سینین 39-جو ماده سینه گؤره تهلوکسیزلیک شوراسی " هده له مه" مسئله سینی معینله شدیریر. 40-جی ماده یه أساسآ تهلوکه نین د ه رینله شمه سینین قارشیسینی آلماق  اؤچؤن لازیمی تدبیرلرین قبولو مسئله سینی ،41-جی مادَه یه گؤره اقتصادی-سیاسی تحریملری مسئله سینی و 42-جی مادَه یه اساسلاناراق مؤوجؤد تهلوکه نین قارشیسینی آلماق مقصدی ایله " گوج " و " حربی قووه نین" إیشه سالینما مسئله سینی مؤذاکیره إدیر.

تهلوکسیزلیک شوراسینین قبول اتدیی قعطنامه نیظامنامه نین 39،40،41،42-جی ماده رینی ایرانا شامیل اتمیشدیر. بودا ایرانین هر طرفلی تحریمه آلینماسینا و دیپلوماتیک علاقه لرین کسیلمه سینه سبب اولا بیلر.آمما هَلهَ لیک  تهلوکسیزلیک شوراسی نؤوه فعالییتلری تحریمیندن باشلامیشدی.

بین الخالق حقوقا گؤره  تهلوکسیزلیک شوراسینین نیظامنامه سینین 7-جی فصلینه اساسلانان قعطنامه نین اجراسی لابدَور. اورانین زنگینلشدیریلمه سی،آغیر سو استحصالینین انکیشافی و بؤتؤن نؤوه فعالییتلرینین انکشاف اِتدیریلمه سی ایله علاقه دار ایرانلا همکارلیغا قاداغا قویولموشدور. تکجه قعطنامه نین بو حیصصه سی 120 صحیفه دن عبارت دیر.اونون 70 صحیفه صی اجباری تحریمه و قالان 50 صحیفه صی کئونوللو تحریمه عایددیر.

قعطنامه نین باشقا بیر60 صحیفه لیک سندی ایرانین راکث(موشک) تکنولوژیسینین قارشیسینی آلان سنددیر. بو ایکی سند قبول ادیلمیش قعطنامه نین گؤرونمه ین حیصصه لرینی تشکیل ادیر. قعطنامه نین قبولوندان سونرا تشکیل تاپمیش تحریم کمیته سی تحریمین حددینی معین ادیر. اگر بو کمیته لازیم تشخیص ائتسه بو سیاهینی آرتیرا بیلر.

بئله جیدّی و آغیر حجملی  عین حالدا ئولکه نی دیز کؤچدؤرۀن قعطنامه ایران پریزیدنتی احمدی نژاد طرفیندن کاغیذ پارچاسی آدلاندیریلماسی ان آزی ئوز میللتینه حورمتسیزلیک کیمی قلمه ورمک اولار. ایران رسمیلرینین بئله چیخیشلاری تهلوکسیزلیک شوراسینا و قعطنامه نین قبولوندان سونرا یارانمیش تحریم کمیته سینه  نؤبتی و داها آغیر قعطنامه لرین قبولونا شرائط یارادیر.

   نؤوه پروبلئمینده ایران و آمئریکا مناسباتلاری

 ایران وآمئریکا مناسباتلاری گرگینلیی 30 ایله یاخیندیر کی دوام إدیر. گاه دموکراتیکلشمه وانسان حقوقلاری تأمینی پروبلئملری، گاه دا ایرانین آتم پروبلئمی بو مناسباتلارین معینلشمه سینده ئونه چیخیر.حقیقتده ایسه ایران و یاخین شرق پروبلئمی نه تکجه آمئریکا پروبلمینه ائلجه ده آوروپا،چین و روسیا کیمی بین الخالق مناسباتلاردا تعیین إدیجی رول اوینایان ئولکلارین گیئو-سیاسی ،حربی-اقتصادی سیاستلرینین اساس حیصصه سینی تشکیل إدیر.

گاهدان بو و دیگر پروبلمین قاباردیلماسی اونو گؤستریر کی ،گونده لیکده اولان آتم پروبلئمی مؤوجؤد مناسباتلارین تنظیملنمه سینده، منطقه ده کی سیاسی حاکمیتلرین مؤوجؤدلغو  و ده یشیلمه سینده نؤوبتی آلت کیمی استفاده اولماقدادیر. ایران-امئریکا مناسباتلارینه ده بو باخیمیندان یاناشیلمالیدیر.

دموکراسی، انسان حقوقلارینین تامینی و یا بین الخالق تهلوکسیزلیک پروبلئمی مؤوجؤد مناسباتلارین تنظیملنمه سینده بین الخالق حقوق پرینسیپلری چرچیوسینده ئؤز حللینی تاپمالیدیر.

بو مناسباتلارین تنظیملنمه سینده مؤختلیف یوللاردان او جمله ده،دیپلماتیک،دانیشیق و حربی یوللاری گؤنده لیکده دیر. ب.م.ت-نین تهلوکسیزلیک شوراسیندا دیپلماتیک سعی لر ایرانین اورانی زنگینلشدیریلمه سینین دایاندیریلماسینا یؤنلمیشدیر.آمما بؤتؤن بو سعی لره باخمایاراق ب.م.ت-نین تهلوکسیزلیک شوراسیندا  قبول إدیلمیش 1737-جی نمره لی قعطنامه آمئریکانین ایرانا حربی هجوموو بو سیاستین نه دَرجه دَه قانونلارا اؤیغون اولدوغونو گؤنده لیه چیخارمیشدیر.

معلومدورکی،مسئله نین گؤرونمه ین طرفلری بیزه آیدین دِیئلدیر،بیز مؤوجؤد یازیلارا و قانونلارا سؤیکنه ره- ک فیکیر سؤیلمه یه چالیشیریق.

ب.م.ت-نین نیظامنامه سسینین 7-جی فصلینین 39-جو مادّه سینه اساساُ « بین الخالق صلح و تهلوکسیزلیک » قبول إدیلمیش 1737-جی قعطنامه سیندن سونرا ایرانین نؤوه پزوبلئمینین حللی،دانیشیق یوللاری و یا نؤوبتی قعطنامه لرین قبولو، ائله جه ده مرحله لی تحریملرین و یا حربی مؤداخیله نین یولو ایله ئؤز حللینی تاپاجاقدیر.

اولادا بیلر کی آمئریکا تهلوکسیزلیک شوراسینین تصمیملرینه محل قویمادان ب.م.ت-نین نیظامنامه سینین 51-جی مادّه سینی « ئؤزؤنؤ مؤدافئعه...» اساس توتوب « تهلوکه نین قارشیسی آلینما تدبیری » مسئله سینی اساس گؤتؤرؤب حربی قووّده ن استفاده إتسین. «تهلوکه نین قارشیسی آلینما تدبیری » دکتیریناسی 11 سنتیابر حادیسه سینده ن سونرا یارانمیشدیر. آمئریکانین عراقا هجومو زامانی دا همَن دکتیرینادان استفاده إدیلمیشدیر.

آمما ایران مسئله سینده بو دکتیرینادان استفاده، زامان و شرائط باخیمیندان داها فرقیلیدیر.

عراق و افغانستاندا یارانمیش بحرانلار و پروبلئملر بو ئولکه لرده قارشیا قویولان مقصدلره بؤتؤولوکده نائل اولماماق، آووروپا بیرلیینین جیدّی صورتده دانیشیق یوللارینا اوستؤنلؤک ورمه سی  هله لیک آمئریکادا «تهلوکه نین قارشیسی آلینما تدبیری » پرینسیپینه سؤیکَنمَکده معیین قده ر تردؤد یارادا بیلر. آمما بو او دئمک دئیل کی بو مسئله گؤنده لیکده دؤرمور.

هر حالدا ایران دؤولتینین آنتی دموکراتیک داخیلی سیاستی، نؤوه پروبلئمینده غیری ثابیت سیاستی یاخین شرقده و ائیلجه ده بین الخالق مناسباتلارین گرگینلشمه سینده اولدوقجا منفی رول اوینایر.

مؤجؤود پروبلئمین حللینده بین الخالق حقوق پرینسیپلرینه سؤی کنمَک و ب.م.ت-نین تهلوکسیزلیک شوراسینین قعطنامه لرینه حؤرمت و اونلارین اجراسی مؤوجؤد پروبلئمین حللینده نه تکجه ایران- آمئریکا مناسباتلارین تنظیملنمه سینده ، ائله جَدَه یاخین شرقده صلح وتهلوکسیزلیین قورونماسیندا ، عین حالدا ایراندا و منطقه ده دموکراتیکلشمه پروسسینی داها آرتیق گؤجلندیرردی.

بین الخالق حقوق شناس پرویز اسدی